چهارشنبه, 16 مرداد 1398 ساعت 14:07
کد خبر: 59922

تأثیر پدیده جابه‌جایی جمعیت و کارگران اقماری در اعتیاد زنان هرمزگان

این مورد را ارزیابی کنید
(0 رای‌ها)

استان هرمزگان به لحاظ مصرف مواد مخدر زنان در رده چند استان اول نیست، اما بافت اجتماعی آن به دلیل پدیده جابه‌جایی جمعیت ناشی از کارگران اقماری و فصلی، مهاجران و سایر گروه‌های مسافری به خصوص در بندرعباس و قشم به شدت آسیب‌پذیر است.

این حجم جا به جایی جمعیت در استان هرمزگان به‌ویژه شهر بندرعباس و جزیره قشم بسیار زیاد بوده و از همین روست که موضوع جابه‌جایی جمعیت، وضعیت ویژه‌ای در بحث افزایش مواد مخدر و اعتیاد ایجاد کرده‌است به‌خصوص این‌که با ضعف نظارت اجتماعی روی گروه‌های در حال جابه جایی مواجه‌ایم.
آمارها نشان می دهد در سال گذشته (مهرماه۹۷) ۲۶۸ نفر بر اثر مصرف مشروبات الکلی در استان هرمزگان مسموم شدند که از این تعداد ۲۲ نفر جان باختند؛ در میان مسموم‌شدگان ۱۳۲ نفر دیالیز شدند که در میان آنها ۱۰ نفر زن بودند و این پایان یک عیش و نوش غافلگیرانه بود که تبعات اجتماعی نگران‌کننده‌ای را به همراه داشته و دارد.
از دیگر چالش‌های اساسی در اعتیاد بانوان می‌توان به فقدان فرهنگ سازی و نبود زیرساخت‌ها برای ترک اعتیاد این قشر از جامعه اشاره کرد و از طرفی در استان هرمزگان تنها یک مرکز ترک اعتیاد زنان وجود دارد که در بندرعباس مستقر است.
به دنبال بررسی این چالش‌ها و آسیب‌های اجتماعی ناشی از اعتیاد زنان و ارائه راهکارهای جامعه‌شناختی با "یاسر رستگار جامعه‌شناس و عضو هیات علمی دانشگاه هرمزگان" به گفت و گو نشستیم.
وی با بیان اینکه «بخش زیادی از زمینه‌ها و بسترهای اعتیادآفرین در زنان و مردان مشترک است»، معتقد است: کمتر آسیب اجتماعی وجود دارد که به صورت مستقیم یا غیرمستقیم به اعتیاد ارتباطی نداشته باشد و این مساله در خصوص زنان پیچیده‌تر است.

با توجه به سرعت گرفتن مصرف مواد مخدر در بین زنان تفاوت اعتیاد زنان با مردان در چیست؟

رستگار: زنان برای دستیابی به استقلال اقتصادی به مراتب با مشکلات بیشتری مواجه هستند و از طرفی ساختارهای فرهنگی و اجتماعی جامعه ایران وضعیت تبعیض‌آمیزی را برای آنان ایجاد کرده‌است، لذا زنی که گرفتار اعتیاد می‌شود به دلیل جایگاه فرودستی وی و نداشتن استقلال مالی و معیشتی، با آسیب‎های مضاعفی روبرو است.
عموم پژوهش‎ها نشان می‌دهد زنان در مقایسه با مردان در برابر فشار همسالان، آسیب پذیرتر هستند و فشارهای عاطفی بیشتری تجربه می‎کنند به همین دلیل به طور معمول آشنایی زنان با مواد مخدر و مساله اعتیاد از طریق نزدیک‌ترین افراد آنها اتفاق می‌افتد به نحوی که بنابر یافته‌های برخی مطالعات، ۸۰ درصد معتادان زن، همسران معتاد یا پدر و برادران معتاد داشته‌اند.
درحالی که مرد معتاد لزوما همسر معتاد ندارد، لذا این مساله حاکی از آن است که زن در فضای عاطفی و صمیمی با همسر و خانواده خود نیز آسیب‌پذیر است، به همین دلیل است که وقتی یک زن از طریق همسر خود معتاد می‌شود در نتیجه مداخله پیچیده‌تر می‌شود.
یکی دیگر از عوامل خاص زنان برای روی آوردن به سمت مواد مخدر درمان آسیب‌های جسمی(بیماری‌های مزمن و دردهای مفصلی) است که در برخی پژوهش‌های انجام شده به آن اشاره شده‌است.
تجربه همراهی کردن با دوستان صمیمی در زنان بیشتر از مردان است، «قدرت نه گفتن در دختران» به دلیل خصلت‌های عاطفی، به پیشنهادهای همسالان برای استعمال مواد مخدر کمتر است

وضعیت اعتیاد زنان در استان هرمزگان با سایر استان‌ها را چگونه ارزیابی می‌کنید؟

رستگار: در استان هرمزگان پژوهش منسجم منتشرشده‌ای در حوزه اعتیاد زنان ندیدم، اما مرور نتایج پژوهش‌های منتشرشده به این امر اشاره دارد که زمینه و بستر روی آوردن زنان به سمت مواد مخدر در بسیاری از استان‌ها تقریبا یکسان بوده‌است.
نکته قابل توجه دیگر این است که استان هرمزگان به لحاظ مصرف مواد مخدر زنان جزء چند استان اول نیست، اما این استان به دلیل پدیده جابه‌جایی جمعیت (کارگران اقماری و فصلی، مهاجران و سایر گروه‌های مسافری) به خصوص در بندرعباس و قشم به شدت آسیب‌پذیر است.
این حجم جا به جایی جمعیت در استان هرمزگان به‌ویژه شهر بندرعباس و جزیره قشم بسیار زیاد بوده و از همین روست که موضوع جابه‌جایی جمعیت، وضعیت ویژه‌ای در بحث افزایش مواد مخدر و اعتیاد ایجاد کرده‌است به‌خصوص این‌که با ضعف نظارت اجتماعی روی گروه‌های در حال جابه جایی مواجه‌ایم.

تفاوت اعتیاد دانشجویان دختر با سایر همنوعان آن‌ها در چیست؟

رستگار: اگر در گذشته کشور ۵۵ تا ۶۰ درصد مصرف مواد مخدر به تریاک مربوط می‌شد و تریاک در الگوهای مصرف رتبه اول را داشت، در چندسال اخیر مصرف حشیش و ماری جوانا و گل به سرعت در حال افزایش است.
با توجه به کاهش سن اعتیاد و زنانه شدن آن و براساس پایش سال‌های ۹۰ به بعد در برخی پژوهش‌های انجام شده ماده مخدر گل رتبه دوم دارد.
هم‌چنین در بین مصرف کنندگان گروه سنی ۱۵ تا ۳۰سال ( نوجوان، دانش آموزان و دانشجویان) نیز ماده گل در آینده نزدیک جایگزین برخی مواد صنعتی می‌شود.
براساس یک پیمایش ملی توسط وزارت علوم بر روی بیش از ۲ هزار دانشجوی حدود ۲۰ دانشگاه مرکز استان‌ها، مشخص شد دانشجویانی که در خانه‌های مجردی ساکن هستند مصرف مواد مخدر در آن‌ها به مراتب بیشتر بود.
ضمن این‌که مصرف مواد مخدر بین پسران دانشجو بیشتر از دختران بود، علاوه بر آن در بین دانشجویان و نوجوانان امروزه مصرف الکل به طرز معناداری درحال رشد است درحالی که اگر در سال‌های بسیار قبل‌تر مصرف آن کمتر از پنج درصد بوده امروز این میزان مصرف به ۱۵ تا ۲۰ درصد نزدیک می‌شود.
مصرف موادی مثل گل، حشیش و ماری جوانا و سایر مشتقات گیاه شاهدانه نیز امروز بالای ۲۰درصد گزارش می‌شود.
در برخی دکه‌های نشریات به راحتی مواد مخدر مثل گل و ماری جوانا به فروش می‌رسد در واقع این محیط‌ها مواد مخدر برای نوجوانان و جوانان قابل دسترسی است و از طرفی شیوه مصرف این مواد چون نیازی به تشریفات ندارد و چون به لحاظ دسترسی آسان بوده و سرعت اثر آن نیز بالاست، لذا مصرف آن در جامعه بیشتر می‎شود.اعتیاد زنان

اعتیاد زنان بیشتر در چه محیط‌های خطرناک‌تر است؟

رستگار: آرایشگاه‌های زنانه و باشگاه های ورزشی، یک فضای کاملا زنانه است و این بخش‌ها به شدت پنهان مانده و از طرفی داده‌های آماری و تجربی نیز در این محیط‌ها آماری موثقی در دسترس نیست لذا در هر مکان تک‌جنسیتی چه زنانه و چه مردانه، رفتارهای پرخطر در آن زیاد است، زیرا نظارت‌ها بسیار کمتر بوده از طرفی تاثیرپذیری افراد نیز در این محیط های تک جنسی بیشتر است.

به طور خاص‌تر اعتیاد زنان چه تبعات اجتماعی و فرهنگی را به دنبال دارد که برای جامعه نیز خسارت‌زاست؟

رستگار: اعتیاد زنان به دلیل نقش مادری و همسری آن‌ها ویران‌گرتر است، زیرا مادر معتاد علاوه براین‌که می‌تواند فرزند خود را با روش‎های مختلفی از جمله در زمان حاملگی و شیردادن و حتی بعد از آن معتاد کند، اما انتقال اعتیاد از طریق پدر به فرزند بسیار کمتر اتفاق می‌افتد.
نکته دوم ناکارآمدی مادر در ایفای نقش‌های مادری و همسری کلیت خانواده را دچار اشکال جدی می‌کند درحالی که پدر یک خانواده وقتی معتاد باشد همسر مرد تمامی تلاش خود را به کار می‌گیرد تا کمبودهای پدر خانواده را برای فرزندان جبران ‌کند، اما وقتی مادر خانواده معتاد باشد فروپاشی خانواده با سرعت بیشتری اتفاق می‌افتد.
چون زنان در بیرون از خانواده حمایت نمی‌شوند و از نظر اجتماعی بیشتر مورد تحقیر قرار می‌گیرند، لذا برچسب (داغ ننگی) که یک زن معتاد تجربه می‌کند بسیار شدیدتر از مرد معتاد در یک خانواده است.
از طرفی کمبودها از جمله نبود مرکز درمان اعتیاد زنان روند درمان و امکان بازگشت به زندگی عادی را سخت‌تر می‌کند؛ بنابراین اعتیاد زنان هم به لحاظ شخصیتی و هم اجتماعی با تحقیرهای شدیدتر، طرد اجتماعی و کاهش امید به آینده همراه‌است.
اسکان‌های غیررسمی در پیچ خم ساماندهی

توصیه و راهکار جامعه‌شناختی شما به مسوولان و دست‌اندرکاران حوزه اعتیاد چیست؟

رستگار: طبق آمارهای رسمی حدود ۴۰ درصد اسکان غیررسمی در بندرعباس وجود دارد، درحالی که توجه به سرمایه‎گذاری‌ها و سیاست‌گذاری‌های استان باید به سمت بازسازی و احیا محلات حاشیه نشین برود در واقع در بحث ارائه راهکار ابتدا باید وضع حاشیه‎نشینی و اسکان‌های غیررسمی را ساماندهی کرد.
در مناطق غیررسمی چه کار فرهنگی می‌توان انجام داد؟ این یک پرسش اساسی است که مسوولان و دست اندارکاران بخش شهرسازی، می‌توانند در راستای کاهش آسیب‌های اجتماعی از جمله بحث اعتیاد از نظرات صاحب‌نظران حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی دانشگاهی استفاده کنند.
وقتی در این محله‌ها با فقر ساختاری مواجه هستیم کارفرهنگی جواب نمی‌دهد. به‌عنوان مثال فردی که مصرف‌کننده شیشه است و سقف خانه‌اش روی سرش خراب می‌شود مگر می‌توان به او گفت بروشور آموزشی را مطالعه کند؛ بنابراین در مساله اعتیاد در طبقات پایین و حاشیه‌نشین باید اقدامات زیربنایی و ساختاری انجام گیرد و از طرفی نباید مشکلات ساختاری را نادیده گرفت و در رسانه‌ها و جامعه دانشگاهی نیز باید تلاش‌ کنیم این حساسیت و نگرانی نسبت به مساله اعتیاد زنان ایجاد کنیم.
اعتیاد زنان نیازمند حساس‌سازی(برجسته مساله)است، تغییرالگوهای مصرف یک مساله جدی است، لذا در گفتمان‌های عمومی نیاز به بازنشر اطلاعات داریم به شکلی که مردم را نسبت به این مساله حساس و نگران کنیم، لذا باید به سمتی پیش برویم که متمرکز بودن برنامه‌های درمان که درحال حاضر برای مردان است به سمت زنان نیز پیش برود. هم‌چنین برای جبران بخشی از موانع مالی دولتی می‌توان از ظرفیت خیران اجتماعی در ساخت خانه‌های امن زنان رهاشده، مرکز ترک اعتیاد و... استفاده کرد، لذا توصیه من این است که انجمن خیران اجتماعی نیز باید فعال شود.

کلام آخر

اعتیاد به عنوان بلای خانمان‌سوزی امروز جامعه دختران و زنان را دچار آسیب‌های جدی کرده است و بنا بر آمار رسمی حدود ۲ میلیون و ۸۰۰ هزار نفر در کشور آلوده مواد مخدر هستند که سهم زنان از این آمار به ۱۰ درصد رسیده‌است.
از طرفی نیز براساس آمارهای بین‌المللی ۳۳ درصد از معتادان جهان را زنان تشکیل می‌دهند این درحالی است که بر اساس آماری از سوی مشاور امور زنان در ستاد مبارزه با مواد مخدر کشور در سال ۹۶ در ایران ۷ درصد از جمعیت معتادان کشور را زنان تشکیل می‌دهند و امروز در سال ۹۸ این رقم دست کم به ۱۰ درصد رسیده است، لذا ارائه راهکارهای پیشگیرانه برای حفظ جامعه سالم ضرورتی دوچندان دارد.

منبع: ایرنا

نظر دادن

Make sure you enter all the required information, indicated by an asterisk (*). HTML code is not allowed.

اخبار مرتبط

نشر مطالب با ذکر نام پایگاه خبری عصر اقتصاد بلامانع است. عصر اقتصاد مسئولیت مطالب از سایر منابع را عهده دار نمی باشد. 1399